Press "Enter" to skip to content

Categorie: Wist u dat….?

Wist u dat….?

Door Herman Van Cauwenberghe.

Vraagtekens

… de eerste schoolradio-uitzending op 16 april 1948 te horen was? De KRO startte toen met een serie “Uit de schatkamer van het Oude Testament”. In 1949 volgde de reeks “De toverlantaarn”. Pas in 1950 sloot de NCRV zich aan, de AVRO en de VPRO volgden in 1953, de VARA in 1954.

Radio in de klas, dat was een prima middel om bijvoorbeeld luisteroefeningen aan te bieden. Ik ben mijn hele loopbaan lang leraar Nederlands geweest en heb een aantal uitzendingen van de BRT in die zin gebruikt. “De duikende eend” was een serie die zich daartoe heel goed leende.

Om mijn leerlingen te motiveren om ook naar Nederlandse hoorspelen te luisteren liet ik eens een aflevering van “De blauwe zaden” horen. Jaren later ontmoette ik een oud-leerling en die vroeg me meteen: “Meneer, jaren geleden liet u ons luisteren naar een spannend hoorspel. Kan u me zeggen waar ik dat zou kunnen vinden?” Ik kon hem toen jammer genoeg geen tip geven, want Hoorspelen.eu bestond nog niet. Ik hoop dat hij uit eigen beweging de juiste weg heeft gevonden. Wat moet zo’n beluistering in klasverband toch een indruk hebben nagelaten!

 

KRO-gids over schoolradio

De KRO-gids van 8 januari 1950 met een speciale schoolradio-uitgave.

Wist u dat….?

Door Herman Van Cauwenberghe.

Vraagtekens

… de oorlog ook zijn sporen heeft nagelaten in de radiowereld? Joodse acteurs en actrices werden plots niet meer gevraagd om mee te werken aan hoorspelproducties.

Elias van Praag bijvoorbeeld was in de dertiger jaren heel vaak te horen, maar op 30 november 1942 zat hij al in het concentratiekamp Mauthausen en op 16 december stierf hij daar. Een duiveltje-doet-al als Gustav Czopp werkte dikwijls mee aan hoorspelen. In 1941 dook hij echter onder, maar werd in 1941 verraden. In oktober 1944 werd hij afgevoerd naar het concentratiekamp Dachau waar hij in december van dat jaar vermoord is.

Een eenmalige medewerkster was de violiste, zangeres en actrice Jetty Cantor. Ze werd in 1940 bij de AVRO ontslagen, zat een tijdlang in Westerbork en werd in augustus 1944 naar Theresienstadt afgevoerd. Daar had ze evenwel meer “geluk” dan haar collega’s: ze mocht deel uitmaken van het orkestje dat hen begeleidde naar de gaskamer. Ze overleefde, keerde terug naar Nederland en trouwde met… Maarten Kapteyn.

En Wam Heskes was getrouwd met een joodse vrouw. Zijn villa in Laren werd geconfiskeerd door de NSB, hij werd met de dood bedreigd door de Landwacht, maar wist aan terechtstelling te ontkomen. Hij had voor de oorlog bij de AVRO gewerkt, maar werd daar op non-actief gesteld in 1941. Na de oorlog was het “adieu AVRO!” en stapte hij over naar de KRO.

Wist u dat….?

Door Herman Van Cauwenberghe.

Vraagtekens

… het niet altijd gesmeerd liep met de uitzending van hoorspelen? Zo stond bijvoorbeeld op 11 april 1932 “De deur van de badkamer” geprogrammeerd, “een vroolijk spel in één bedrijf”. Het werd echter niet uitgezonden en “er werd een ander stukje voor de microfoon gespeeld”. In de krant stond de volgende dag: “Uitzending verboden”, omdat het stuk “tegen de goede orde” was.

Maar ’s avonds publiceerde de krant een rectificatie van het bericht in de ochtendkrant: dat het stuk niet werd uitgezonden had niets te maken met orde of zedelijkheid, maar de Commissie voor het Algemene Programma had zich geen oordeel kunnen vormen doordat de tekst te laat werd ontvangen,…

In het voorjaar van 1959 moest “Het kwam onverwacht” ten gehore gebracht worden, maar dat is nooit doorgegaan. Het hoorspel ging over de gebeurtenissen in een klein provinciestadje dat getroffen werd door een atoomaanval, verteld door een lid van een vooraanstaand gezin. Het werd afgekeurd voor uitzending vanwege te verwachten angst en commotie doordat luisteraars zouden kunnen denken dat het geen fictieve aanval betrof.

En in 1940 waren al vier afleveringen van “Paul Vlaanderen en het Z 4-mysterie” uitgezonden, maar door het uitbreken van de oorlog op 10 mei 1940 was de rest nooit meer te horen. De tekst werd evenwel compleet in de Radiobode afgedrukt. Luisteraars werden toen blijkbaar erg au sérieux genomen!

Wist u dat….?

Door Herman Van Cauwenberghe.

Vraagtekens

Straks is het honderd jaar geleden dat een aantal Europese omroepen begonnen hoorspelen uit te zenden: in 1924 werd er in Engeland, Frankrijk en Duitsland voor de eerste keer mee geëxperimenteerd. In 1925 volgde Nederland.

Een overzicht? Op 15 januari 1924 werd “A Comedy of Danger” van Richard Hughes door de BBC ten gehore gebracht (over een aantal mensen die in een koolmijn in Wales vastzaten).

Richard Hughes
Richard Hughes

Radio-Paris volgde op 23 oktober 1924 met “Marémoto” van Gabriel Germinet en Pierre Cusy (een realistische weergave van de gebeurtenissen op een zinkend schip, maar na verloop van tijd blijken die mensen eigenlijk acteurs te zijn die repeteren voor de uitzending).

Op 24 oktober 1924 is de Südwestdeutscher Rundfunkdienst AG aan de beurt met “Zauberei auf dem Sender” van Hans Flesch (waarin de akoestische mogelijkheden van het nieuwe medium gedemonstreerd werden).

En Nederland volgde al snel met “’Verovering van Breda met een turfschip” van Willem Vogt (over de overrompeling van de Spaanse bezetting van het kasteel van Breda met een “Paard-van Troje”-achtige inval in het vijandelijk territorium, als vendel verborgen in het turfschip van schipper Adriaan van Bergen). De Hilversumsche Draadlooze Omroep zond dit hoorspel uit op 31 december 1925.

Wist u dat….?

Door Herman Van Cauwenberghe.

Vraagtekens

Op straat en op terrasjes sprak ik vaak oudere mensen aan en vroeg dan: “Herinnert u zich nog hoorspelen die u hebt beluisterd?” Steevast was het antwoord: “Natuurlijk, Paul Vlaanderen!” Behalve “Sprong in het heelal” heb ik nooit nog een ander hoorspel horen vernoemen… Nu ja, de AVRO was al een hele tijd bezig met die detectiveseries over Paul en Ina’s avonturen.

Wist u dat op 12 maart 1939 al “Spreek met Paul Vlaanderen en het komt in orde” in 8 delen werd uitgezonden? Natuurlijk was Kommer Kleijn de regisseur. De BBC had in 1938 al het initiatief genomen om de auteur Francis Durbridge onder de arm te nemen. Op 28 mei 1939 volgde de AVRO met een tweede serie: “Paul Vlaanderen en de mannen van de frontpagina”, ook weer in 8 delen, en op 14 april 1940 startte “Paul Vlaanderen en het Z 4-mysterie”, nu in 6 delen.

Francis Durbridge

De oorlog zorgde voor een “Vlaanderenloze” periode en pas op 17 februari 1946 werden met “Haal Paul Vlaanderen er weer bij!” opnieuw 8 delen uitgezonden. Jammer genoeg is van dit alles (bij mijn weten) niets bewaard gebleven…

Wist u dat….?

Door Herman Van Cauwenberghe.

Vraagtekens

Als hoorspelliefhebbers hebben we natuurlijk favorieten en ik ben zeker dat Huib Orizand, Eva Janssen, Wam Heskes, Jan van Ees en Constant van Kerckhoven daartoe behoren. Maar wist u dat zij al heel lang meewerkten aan allerlei hoorspelen vooraleer wij ze bijvoorbeeld te horen kregen in een aflevering van Paul Vlaanderen of in een eenakter uit de jaren zestig?

Jan van Ees
Jan van Ees

Eva Janssen
Eva Janssen

Emile Kellenaers
Emile Kellenaers

Jan van Ees (Paul Vlaanderen) was al te horen op 29 februari 1928, maar op Eva Janssen (Ina, kindje) moest nog gewacht worden tot 6 maart 1937 (en enkele maanden later trad Emiel Kellenaers samen met haar op, en ze werden daarna een echtpaar).

Constant van Kerckhoven
C. van Kerckhoven
Huib Orizand
Huib Orizand
Wam Heskes
Wam Heskes

Constant van Kerckhoven was al op 17 mei 1929 te horen en Huib Orizand op 26  oktober 1929. Vroege vogels dus!

Wam Heskes begon op 17 april 1933 met zijn reeks “Koos Koen”-afleveringen, waarin hij àlle rollen voor zijn rekening nam. Pas op 3 februari 1946 werkte hij mee aan een “normaal” hoorspel. Ondertussen had hij zijn gave als tekenaar wekelijks tentoongespreid: hij voorzag in de radiogids de aankondiging van ettelijke hoorspelen van prachtige tekeningen!

Hoorspel extra uw online magazine over hoorspelen.