Press "Enter" to skip to content

Categorie: Achtergrondinformatie

Eens komt de kans

Bladmuziek

Achttien jaar heeft in de muziekbibliotheek van de AVRO een operette van Dolf Karelsen en Peggy van Kerckhoven gelegen zonder dat iemand er naar omkeek. In mei 1940 kwamen de componist en de toen nog piepjonge tekstschrijfster klaar met dit speciaal voor de radio geschreven werk, maar Dora Schrama, Topy Glerum, Lex Karsemeyer en Johan Kaart, voor wie zij “Eens komt de kans” op instigatie van Max Tak hadden geschreven, zijn er nooit mee voor de microfoon gekomen.

Karelsen componeerde en arrangeerde voor grote radio-amusementsorkesten, nadat hij begonnen was met het bewerken van populaire songs voor destijds bekende dansorkesten als Eddy Meenks Decibels.

Na de Duitse inval in 1940 werd Dolf Karelsen vanwege zijn joodse afkomst door de AVRO ontslagen en deed “Eens komt de kans” tussen wal en schip vallen. In 1942 echter werd Karelsen verraden, opgepakt en gedeporteerd naar Westerbork. Hij is vervolgens op 10 november 1942 op transport naar Auschwitz gezet maar bij Cosel (Polen) is hij met alle mannen tussen 15 en 50 jaar uit de trein gehaald. Vandaar is hij vermoedelijk naar doorgangskamp Sint Annaberg gegaan. Zijn overlijden is “administratief” op eind maart 1944 geregistreerd.

In 1958 is deze operette onder het stof vandaan gekomen en men vond in elk geval in de composities genoeg waardevols om er alsnog een uitzending aan te wijden. Met als zangeressen Christine Spierenburg en Corrie Brokken en zangers Bert Robbe en Henk Dorel.

Klikt u hier voor aanvullende informatie bij Hoorspelen.eu.

 

Beluister “Eens komt de kans”.

Download “Eens komt de kans”.

Download

 


Dit artikel is geschreven naar aanleiding van het bladmuziek-digitaliseringsproject dat de Stichting Omroep Muziek sinds 2017 uitvoert. Muziekbibliothecaris Jan Jaap Kassies heeft omroepmusicus Dolf Karelsen aan de vergetelheid ontrukt. Het verhaal achter de musicus mag niet vergeten worden.


 

Bronnen: Het Vrije Volk, Jan Jaap Kassies en Muziekschatten.

“Video killed the radio star”, of toch niet helemaal?

Symbool play

Deze scriptie legt een onderzoek voor naar de gelijkenissen en verschillen tussen het luisterspel en audiodescriptie. Zo probeert ze na te gaan of een audiodescriptie ook als luisterspel op de markt kan worden gebracht.

Door Eline Van der Jonckheyd.

Een beeld zegt vaak meer dan duizend woorden, maar wat als je met woorden een beeld kan oproepen? Is het soms niet leuker om je verbeelding te laten spreken? Is dat niet spannender? Zoals bij het luisterspel, dat vooral populair was vóór de komst van televisie. Maar wacht, op televisie bestaat er nu zoiets als audiodescriptie. Lijkt dat dan niet op een luisterspel?

In mijn scriptie When accessibility becomes storytelling: from audio description to audio drama onderzocht ik de relatie tussen luisterspelen en audiodescriptie, waarbij beelden beschreven worden in woorden. Ik stelde me de vraag of een audiodescriptie kan worden gebruikt als luisterspel. Door een audiodescriptie een tweede leven te geven als luisterspel stijgt haar economische waarde. Dit resulteert in meer investeringen in de techniek, waardoor dan weer meer en betere audiodescripties worden gemaakt.

Het luisterspel komt terug

Het luisterspel, dat traditioneel werd uitgezonden op de radio, wint terug aan populariteit. De tijd waarin mensen op dagelijkse of wekelijkse basis met de hele familie voor de radio verzamelden om naar hun favoriete radiosoap of auditieve film te luisteren, is voorbij. En hij komt wellicht nooit meer terug. Toch kunnen we spreken van de ‘revival’ van het luisterspel, weliswaar aangepast aan de moderne tijd.

Ons leven gaat nu veel sneller dan pakweg vijftig jaar geleden. We doen heel wat dingen tegelijkertijd en zijn continu druk bezig. Toch willen we ook ontspannen. Dus, zo denkt ‘de moderne mens’, waarom de twee niet combineren? Als je dan toch de was moet doen of voor lange tijd de baan op moet, kan je ondertussen evengoed naar een verhaal luisteren. En een extra voordeel: de moderne technologie laat je toe het verhaal eender wanneer te pauzeren en te hervatten.

Audiodescriptie zit in de lift

Audiodescriptie is een relatief jonge techniek waarbij beelden beschreven worden in woorden. In vele gevallen gaat dit over de beelden bij een film, (kunst)tentoonstelling, televisieprogramma, muziek- of dansvoorstelling, rondleiding, of bij een andere kunstvorm. Maar ook dienstverlening kan van audiodescriptie voorzien worden. Denk maar aan een ‘sprekende’ betaalautomaat.

Audiodescriptie werd oorspronkelijk in het leven geroepen om het dagelijkse leven van blinden en slechtzienden makkelijker te maken, en om ook hen toegang te verlenen tot kunst en cultuur. Ondertussen is het echter duidelijk dat de reële doelgroep heel wat breder is. En dit brengt een groter aanbod met zich mee.

De groei van de techniek is vooral te merken op het vlak van films en televisieprogramma’s. Deze soort audiodescriptie is het meest gekend bij het grote publiek en krijgt in Vlaanderen de laatste jaren ook beleidsmatig behoorlijk wat aandacht. Er zijn quota voor televisiezenders betreffende het aantal series met audiodescriptie en alle films die gesteund worden door het Vlaams Audiovisueel Fonds moeten sinds april 2016 ook met audiodescriptie beschikbaar zijn.

Op subsidies overleef je, van winst groei je

De subsidies die overheden geven zorgen er op dit moment voor dat blinden en slechtzienden één Vlaamse soap per televisieseizoen kunnen volgen. Dat is meer dan vroeger, maar het blijft beperkt. Op vlak van Vlaamse films scoren we wat hoger, maar het aanbod kan nog worden uitgebreid.

Hoe kan je nu meer aanbod creëren? Door nog meer aan de mouw van de overheid te trekken? Door hen te overtuigen dat er meer subsidies nodig zijn? Of is er misschien een andere manier? Kan audiodescriptie voor haar eigen succes zorgen? Wat als we audiodescriptie op de markt gooien als een verkoopbaar product, zoals een cd of podcast?

Audiodescriptie als luisterspel

Het verkoopbaar product dat het dichtst bij audiodescriptie ligt, is het luisterspel. Dat probeerde ik te bewijzen in mijn scriptie. Eerst ging ik op theoretisch vlak op zoek naar de gelijkenissen en verschillen tussen het luisterspel en audiodescriptie. Ondanks de onvermijdelijke vertelstem bij audiodescriptie, bleek uit deze literatuurstudie dat de richtlijnen voor het schrijven van een luisterspel en voor audiodescriptie heel erg gelijk lopen.

De Who done it

In een tweede fase van mijn onderzoek deed ik een case studie naar het Who done it-genre. Meer specifiek koos ik ervoor om de audiodescriptie bij het laatste seizoen van de Vlaamse politiereeks Witse te vergelijken met de radiosoap Dams en Van Deun. De vergelijking werd vergemakkelijkt omdat beide series over hetzelfde politiekorps gaan.

Uit de case study bleek dat de audiodescriptie van een Who done it ook in de praktijk maar minimaal moet worden aangepast voor gebruik als luisterspel. Verder onderzoek zal uitwijzen of dit resultaat kan worden doorgetrokken naar andere genres.

Veelbelovende vooruitzichten

Deze resultaten tonen dat het marktpotentieel van audiodescriptie erg groot is. Ik heb aangetoond dat het op narratief vlak mogelijk is om van een audiodescriptie een luisterspel te maken. Aanvullende studies kunnen handig zijn om na te gaan of dit ook op vlak van productie en marketing haalbaar is.

Bron: De Vlaamse Scriptiebank (onder andere downloaden scriptie).

Het kan!

Het Parool
Zaterdag 7 januari 1967, maar nog steeds actueel!

Radio heeft sinds de komst van de televisie, veel van zijn populariteit verloren. De populairste programma’s van nu zijn shows van popmuziek en nieuwsuitzendingen. Dat is, zeggen sommige onderzoekers, het enige terrein waarop de radio zich in de toekomst zal kunnen handhaven.

De vraag is, of deze veronderstelling juist is. Afgezien van het feit dat ook dit gebied nog enorm, groot is, zou het toch jammer zijn als dat werkelijk zo was. Hoe jammer weten de mensen die het televisie-loze tijdperk nog hebben meegemaakt en die zich kunnen herinneren, dat soms de straten in heel Nederland leeg waren omdat jong en oud aan het toestel gekluisterd zat. Het toestel, dat geen beelden uitzond, maar alleen geluid, dialoog, die de verbeelding nog een kans gaf.

Lang geleden was er een serie die “Paul Vlaanderen” heette, een detective hoorspel met spanning en sensatie. Er was een serie die “Sprong in het heelal” werd genoemd en los van sciencefiction en sensatie was er eens een familie “Doorsnee”, waarvoor talloze vergaderingen werden verzet.

In de pretsfeer was er “Mimoza (Misdaad en moeilijke zaken/Ministerie van Moeilijke Zaken)” en ook “De jeugd vliegt uit” minder pret, maar meer problemen trok miljoenen luisteraars. Kan dat nu niet meer? Ook niet nu televisie een gewoon ding is geworden, waarvan bekend is, dat het kan worden afgezet?

Misschien is het wel zo, dat de radio te snel de moed heeft opgegeven. Er is een soort gelatenheid ontstaan onder het motto: “Tegen televisie kunnen we toch niet op”. Dat stimuleert natuurlijk niet het zoeken naar programma’s waarvoor veel belangstelling zou kunnen worden gewekt. Radio stelt zich tegenwoordig vaak tevreden met “tweede keus”. Veel goede medewerkers zijn naar televisie overgestapt (de beste??) en creatief talent zoekt eerder de televisie omdat er meer te verdienen valt.

Veel argumenten pleiten voor de stelling; het kan ook nu nog. Eén ervan is: het lezen, een oude vorm van ontspanning is door televisie sterk toegenomen.

En dan nog een argument uit de praktijk. Amerika meldt een hausse-beluistering van het radioprogramma “Chickenman” een vogelman in de trant van Batman, die in New York en omgeving een geweldige figuur is geworden. Door de week schoenverkoper, in het (weekend een held met een verenpak aan en een masker voor, die van het ene avontuur in het valt. Radio, zoek, werk, probeer, hou vol. Het kan.

Het eerste hoorspel op de Nederlandse radio

Oud logo van de VARA

Uit Voorwaarts: sociaal-democratisch dagblad.

Zaterdag 7 januari 1928.

Hedenavond zal de V.A.R.A. ter gelegenheid van het jubileum van den Centralen Transportarbeidersbond een radio-drama “Het ontslag” door C. de Dood uitzenden. Dit zal de eerste uitzending van een speciaal voor de radio geschreven drama zijn.

Voor deze proefneming heeft de V.A.R.A. in samenwerking met een troepje toneelspelers onder leiding van Jo Sternheim – met muzikale akoestische medewerking van Hugo de Groot – en de technische leiding van den Hilversumschen omroep, zich grote moeite getroost.

Met veel belangstelling wordt dan ook deze uitvoering tegemoet gezien, omdat, bij een gunstig resultaat inderdaad geheel nieuwe mogelijkheden voor den radio zich openen. Aan de V.A.R.A. en C. de Dood komt de eer toe, hiertoe het initiatief te hebben genomen, terwijl de Centralen Transportarbeidersbond zeker een woord van hulde toekomt, deze proefneming financieel mogelijk te hebben gemaakt.


Zelfs de directeur van de A.V.R.O., Willem Vogt, sprak in een recensie van “een primeur, een nieuw experiment voor de Nederlandsche microfoon.” Dat was nogal wat want Vogt stond begin 1928 werkelijk op voet van oorlog met de V.A.R.A. en hij zou in zijn verdere leven niets nalaten om zijn pionierschap op bijna elk omroepterrein te benadrukken.


Op 8 november 2009 werd een remake uitgezonden.

Anne Wil Blankers over de monoloog van Molly Bloom

Anne Wil Blankers
Anne Wil Blankers

De drie uur durende monoloog Molly Bloom, uitgezonden door de KRO op dinsdag 10 november 1970, behoort nog steeds tot mijn favorieten. Anne Wil Blankers speelt een geloofwaardige Molly Bloom. Naar aanleiding van de uitzending verschenen er destijds verschillende artikelen in de kranten.

Van een onzer verslaggevers Hilversum, donderdag 12 november 1971.

Anne Wil Blankers na succesvolle uitzending: “Het was een uitdaging”.

Talrijke reacties ontving de KRO gisteren naar aanleiding van de nachtuitzending van de beroemde monoloog van Molly Bloom, het slot van James Joyce vermaarde roman Ulysses.

Reacties die ondanks de soms pittige tekst vrijwel alle gunstig waren. Zij varieerden van “De KRO heeft met deze uitzending historie gemaakt” tot “Kan de KRO mij een afschrift van de tekst sturen?” De enige kritiek die er op de spelprestatie binnenkwam was op de spreeksnelheid. Enkelen vonden deze te hoog. Maar verder was iedereen vol lof voor de geweldige prestatie die de actrice Anne Wil Blankers heeft geleverd.

Zij moest de gedachtenwereld van de zwaar beproefde en als een echte vrouw van de wereld intensief levende Molly tot leven brengen: de moeilijkheden met haar man, vreugde en verdriet van haar liefdes met anderen… 54 pagina’s lang.

Anne Wil Blankers: “Het was natuurlijk een geweldige uitdaging, maar tevens een enorme opgave. Het is aanmerkelijk zwaarder dan een hoofdrol spelen in een groot toneelstuk. Het is intenser, je hebt geen houvast aan anderen. Het was de eerste keer dat ik met het werk van Joyce kennismaakte. De laatste tijd heb ik veel van en over hem gelezen. Vooral toen de monoloog werd opgenomen leefde je in een geheel ander wereldje. Prachtig en boeiend.

De opname zelf stelde ons (regisseur Willem Tollenaar en vertaler John Vandenbergh) , voor speciale problemen. We hebben er tien dagen over gedaan. ledere dag moest wat sfeer betreft aansluiten op de vorige en het totaal moest zo zijn dat het leek alsof het in één stuk was opgenomen. Na de opname heb ik de totale band voor het eerst gehoord. Er waren nogal wat stukken die voor verbetering vatbaar waren, vond ik.

Gisteravond in bed hoorde ik de monoloog opnieuw. Ik had de tekst erbij en had aantekeningen gemaakt. Ik moet eerlijk zeggen dat ik zo nu en dan wat slaperig werd. Een volgende keer zou het misschien beter zijn de monoloog wat eerder op de avond uit te zenden. Ditmaal was dat moeilijk in verband met de programma-indeling”, vertelde Anne Wil.

Vorig jaar had Willem Tolenaar haar al gevraagd deze monoloog uit te spreken. Zij kenden elkaar van de Toneelschool uit Maastricht en ze heeft onder hem aan vijf verschillende hoorspelen mee gewerkt. Toen werden ook de eerste voorbereidingen getroffen. Twee weken lang tekst uitdiepen, punten en komma’s zetten, want Joyce heeft zijn monoloog zonder interpuncties neergeschreven.

Dit jaar hebben we er nog eens dagen aan gewerkt. Een grammofoonplatenmaatschappij wil er nu een plaat van maken. Maar dan wil ik de monoloog wel opnieuw! inspreken”, besluit Anne Wil Blankers!

Fragment.

 

Verkrijgbaar bij de HoorSpelFabriek vanaf € 21,95.
Klikt u hier voor aanvullende informatie bij de HoorSpelFabriek.

Klankbeeld veroorzaakt paniek

Goldwater

Naar aanleiding van een reactie door Frank – (H)oordeel op “Goldwaters, nieuwe wereld” het onderstaande bericht uit de “De Tijd / De Maasbode” van 2 november 1964.

Een klankbeeld dat de KRO radio gisteravond uitzond heeft hier en daar de indruk gewekt dat de wereld plotseling in een oorlog was gestort. Het heette “Goldwaters, nieuwe wereld” en de bedoeling was om te waarschuwen tegen het fascistische streven van deze Amerikaanse kandidaat voor het presidentschap.

Enkele tientallen verontruste luisteraars, die niet wisten dat het niet “echt” was, hebben de KRO opgebeld. De KRO had dit verwacht, zo zei ons een lid van de persdienst, hoewel op zeer duidelijke wijze, in het programmablad en vóór de uitzendlng zelf, was bekend gemaakt dat niet de werkelijkheid maar fantasie ten gehore gebracht zo worden.

De KRO speelde het zo realistisch mogelijk. Om tien over half negen begon het programma met lichte muziek. Plotseling werd de muziek afgekapt en hoorde men: “Hier Is de radionieuwsdienst. President Goldwater heeft zojuist bekendgemaakt dat de verkiezingen van 1968 uitgesteld zullen worden tot vijf maanden na de feitelijke oorlogstoestand”.

Uit het gevolg bleek dat die oorlog te wijten was aan een actie van Goldwater. In het klankbeeld werden “reacties” uit Londen, Moskou en andere steden op de gang van zaken in Amerika verwerkt.

Luisteraars die het begin van de uitzending gemist hadden en niet in het bezit waren van een radiogids konden door de ernstige woorden van “regeringsleiders” in de war worden gebracht.

“Het is gebleken, dat opvallend veel mensen, ondanks de televisie, naar de radio luisterden” aldus de KRO.

Klikt u hier om het klankbeeld te beluisteren of te downloaden.

Onder het melkwoud

Onder het melkwoud

Naar aanleiding van een prachtige recensie bij “Allerhande, maar vooral literatuur” over het hoorspel “Onder het melkwoud” van Dylan Thomas hierbij de mogelijkheid het hoorspel te beluisteren of te downloaden.

“Onder het Melkwoud” is oorspronkelijk een stuk van de Welshe schrijver Dylan Thomas, die kort na de première op negenendertigjarige leeftijd overleed. Amper vijf jaar later (1957) vertaalde de jonge Hugo Claus op onnavolgbare wijze deze brok wereldliteratuur.

Twee stemmen nemen de toehoorders bij de hand en laten hen kennismaken met de bizarre inwoners van een vervallen vissersdorp, hun verwachtingen, hun dromen en hun doden.

Ongeveer vijfhonderd zielen bewonen de drie eigenaardige straten en de enkele smalle zijlanen en verspreide hofsteden, die deze kleine, vervallen badplaats vormen, die inderdaad een “binnenwater van het leven” genoemd mag worden, dit natuurlijk zonder de inwoners te willen kwetsen, die tot op heden van een zeer eigen, gekruide levensaard getuigen.

De hoofdstraat, de Kroningsstraat, bestaat voor het grootste gedeelte uit bescheiden huizen met twee verdiepingen, waarvan er vele trachten in een zekere mate een vrolijk uitzicht te verkrijgen door hun heftige kleuren en het overvloedig gebruik van roze waterverf; verder zijn er nog enkele huizen van meer allure overgebleven uit de achttiende eeuw, die evenwel bij elkaar in een treurige staat van bouwvalligheid verkeren.

Is er weinig, dat de bergbeklimmer, de gezondheidzoekende, de sportbeoefenaar, of de weekend-automobilist kan aantrekken, toch kan de bezoeker met een meer beschouwende natuur, indien hij er zich voldoende door aangetrokken voelt, er wel wat vrije tijd doorbrengen; hij zal in de hobbelige straten en in de conversatie van de lokale types iets terugvinden van de pittoreske zin-voor-het-verleden, die wij zo dikwijls moeten missen in dorpen en steden, die meer gelijke tred met de tijd hielden.

 

Aanvullende informatie bij Hoorspelen.eu.

Download het hoorspel.

Download

Goldwaters, nieuwe wereld

Vlag USA
Uit de KRO radiogids van 1 november 1964.

Regeren is vooruitzien. Dan vereist het kiezen van een regering nog verder vooruitzien. Het mag worden betwijfeld of de kiezers zich daar altijd voldoende van bewust zijn, niet zelden worden zij immers door hun eigen emotionaliteit misleid.

Een situatie als deze dreigt zich momenteel in Amerika voor te doen, waar de kandidaat Barry Goldwater minder het gezond verstand aan zijn zijde heeft dan politieke naïviteit, rancuneus nationalisme en die onberedeneerde afkeer van alles wat vreemd en anders is die in West-Europa reeds herhaaldelijk een dankbare voedingsbodem is geweest van allerlei soorten fascisme. Bij een eventuele keuze van Goldwater tot president van de Verenigde Staten dreigt de opgewonden “doener” het van de wikkende en wegende “denker” te winnen. Een onbesuisd man, gesteund door een achterban van verdachte rechtse elementen op een zo hoge post kan de loop van de wereldgeschiedenis verderfelijk beïnvloeden.

Het toekomstbeeld van “Goldwaters, nieuwe wereld”, samengesteld door Jan Rogier, verdiept zich in de vraag hoe de wereld er zou kunnen uitzien als Goldwater enige jaren president zou zijn geweest. Wat de historicus gevaarlijke speculaties zal noemen, wordt hier aangedurfd, omdat het zinvol is de ogen open te houden voor het dreigende gevaar van ultra-rechtse stromingen die ook in ons eigen land en werelddeel allerminst tot het verleden behoren.

Aanvullende informatie bij Hoorspelen.eu.

Download het hoorspel.

Download

Slotzusters

 Een bewonderenswaardig werkstuk heeft de reporter van de Italiaanse Radio Sergio Zaveli geleverd met zijn reportage-klankbeeld “Clausura” dat internationaal erkenning vond in de bekroning met de de Prix Italia 1958. Een documentaire van een wel zeer bijzonder gehalte, van een diepe menselijkheid.

Omslag KRO-gids afbeelding Slotzusters

Met de microfoon ging hij naar het Karmelietessen klooster aan de rand van de stad Bologna, om te trachten één dag uit het verborgen leven van de zusters vast te leggen, en als iemand, die alle vooroordelen uit de wereld over dit kloosterleven met zich meedraagt, met hen van gedachten te wisselen over eeuwigheidswaarden, kloosterroepingen en een aan God gewijd leven achter getraliede vensters.

Aanvullende informatie over deze indrukwekkende documentaire.

Het eerste stereofonische hoorspel

 

Een bank met rechts en links een radio

6 januari 1960

Er staat de radioluisteraars vanavond een bijzondere uitzending te wachten. Van 22.40 tot 23.30 uur brengen AVRO en KRO gezamenlijk voor de eerste maal een stereofonisch hoorspel. De geluiden die erin voorkomen klinken zeer natuurgetrouw: we krijgen onder andere een vechtpartij te horen, waarbij de illusie gewekt wordt, dat we er persoonlijk bij aanwezig zijn. Wanneer eenmaal een man met een plof op de vloer terecht komt, kunnen de luisteraars in de huiskamer bepalen in welke hoek dit gebeurt.

Klikt u hier en lees verder bij Hoorspelen.eu.

Hoorspel extra uw online magazine over hoorspelen.